عاقبت برجام در کنگره چه خواهد بود؟/ آخرین آرایش سنا در مواجهه با توافق هسته ای

به گزارش خبرنگار سیاسی سراج24، یکی از مباحث مهمی که در این روزها محل مناقشه رسانه ها، نظرسنجی ها و افکار عمومی است، موضوع تعداد موافقان و مخالفان رد برجام در سناست.

از آنجایی که تعداد سناتورها 100نفر بیشتر نیست، وضعیت برجام در سنای آمریکا نسبت به مجلس نمایندگان شفاف تر است.

چندروز پیش «جان تستر» سناتور ایالت «مونتانا» در بیانیه ای حمایت خود را از توافق هسته ای اعلام کرده و پیدا کردن هر گونه جایگزینی را برای آن ناممکن دانسته است.

آخرین مباحثات و اخبار نشان می دهد، تاکنون  تعداد حامیان توافق نهایی با ایران در سنا به 30نفر رسیده است. هم اکنون از میان 100 سناتوری که در سنای آمریکا حضور دارند، 54 سناتور جمهوری خواه و 46 سناتور دموکرات مشغول به فعالیت هستند. در این میان همه سناتورهای جمهوری خواه تقریبا به صورت مطلق و نسبی مخالفت خود را با توافق نهایی اعلام کرده اند. از میان سناتورهای برجسته حزب دموکرات نیز چاک شامر و باب منندز به صورت علنی رأی خود علیه توافق هسته ای را  محرز و مشخص ساخته اند.

از این رو اوباما نسبت به رأی منفی 56 سناتور آمریکایی در قبال برجام اطمینان پیدا کرده است. در سنای آمریکا، حداقل رای منفی 67 سناتور برای جلوگیری از اعمال حق وتوی اوباما لازم است و البته در میان سناتورهای دموکرات، برخی افراد هنوز رأی خود را در رد یا قبول توافق نمایان نکرده اند. این ها افرادی هستند که طی روزهای اخیر لابی گری های گسترده ای با آیپک و دیگر لابی های صهیونیستی صورت داده اند. این در حالیست که لابی لیبرال یهودی "جی استریت" نیز در صدد است آرای سناتورهای دموکرات را به سود توافق هسته ای حفظ کند.

دیگر سناتورهای دموکرات -به جز «چارلز شومر» و «رابرت منندز»- نیز در حال پیوستن به جبهه ی حامیان توافق هستند. همچنان که اشاره شد در صورتی هم که سناتورها به برجام رای منفی دهند، اوباما حق وتو را برای خود محفوظ داشته است. در صورت وتو، مجلس سنا برای بی اثر کردن آن نیاز به کسب دوسوم آرای اعضای این مجلس دارد. به عبارتی مخالفان برجام نیاز به 67 رای دارند که تحقق این امر دور از دسترس است.

تاکنون تنها 2 سناتور دموکرات با برجام مخالفت کرده اند و هنوز هماهنگی و یکپارچگی در جبهه ی دموکرات های سنا قابل مشاهده است. در این ارتباط، چند روز پیش سناتور «هری رید» رهبر دموکرات های سنا در مصاحبه یی با روزنامه ی آمریکایی «واشنگتن پست» ضمن حمایت قاطعانه از توافق هسته یی، اظهار امیدواری کرد که دست کم 41 سناتور دموکرات از برجام حمایت کنند.
در مجلس نمایندگان نیز وضعیت همین گونه است. این مجلس 435 نفری شامل 246 نماینده ی جمهوریخواه و 188 نماینده از حزب دموکرات است. دموکرات ها برای پیروزی در این رقابت تنها به 146 رای نیاز دارند. این در حالی است که حزب جمهوریخواه به منظور بی اثر کردن وتوی رییس جمهوری دست کم به 290 رای در مجلس نمایندگان احتیاج دارد که دستیابی به چنین آرایی نیز دشوار است.

گرک ساندرگ، در یادداشتی در روزنامه واشنگتن‌پست می‌نویسد اکنون که دموکرت‌های کنگره ظاهرا از رأی کافی برای حفظ وتوی رئیس‌جمهور اوباما، در صورت رد برجام در سنا، برخوردار شده‌اند، مباحث جدیدی درگرفته تا با کسب حمایت اکثریت دموکرات‌ها اصلا رأی‌گیری درباره برجام متوقف شود تا نیازی به وتوی اوباما نباشد.

اما وتوی ریاست جمهوری چیست؟ زمانی که یک طرح (bill) هم توسط مجلس نمایندگان و هم سنای آمریکا که دو مجلس تشکیل دهنده کنگره آمریکا هستند تصویب می‌شود برای امضاء و تبدیل به قانون (law) به رئیس‌جمهور فرستاده می‌‌شود. قانون اساسی از رئیس‌جمهور می‌خواهد که دربرابر این طرح مصوب یکی از این چهار موضع را اتخاذ کند: امضای آن ظرف مدت 10 روز و تبدیل آن به قانون، وتوی معمولی، امضاء نکردن آن که در این صورت در مدت 10 روز خود به خود به قانون تبدیل می‌شود و یا وتوی "جیبی".

زمانی که کنگره طرحی را تصویب کرد، رئیس‌جمهوری ممکن است که ظرف مدت 10 روز، این طرح را بدون امضا به کنگره بازگرداند. وی دلایل خود برای رد این طرح را نیز که "پیام وتو" خوانده می‌شود همراه طرح به نمایندگان کنگره ارسال می‌کند. رئیس‌جمهور باید تمام یک طرح را وتو کند و نمی‌تواند تنها بخش‌هایی از آن را رد و بخش‌های دیگری را بپذیرد. البته کنگره در سال 1996 چنین حقی را به بیل کلینتون، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، اعطاء کرد اما دیوان عالی در سال 1998 آن را مغایر با قانون اساسی خواند.

گرک ساندرگ در ادامه می نویسد: رهبران دموکرات که از توافق حمایت می‌کنند می‌خواهند از نبرد بر سر وتوی رئیس‌جمهور اجتناب کنند. این به معنی یک مسیر طولانی است که طی آن باید حمایت 34 سناتور دموکرات کنگره تبدیل به حمایت 41 سناتور شود - تعداد لازم برای انجام فیلی‌باستر* که هدف از آن ممانعت از رأی‌گیری درباره "قطعنامه عدم تمدید" است.
به گفته دستیاران سناتورهای ارشد دموکرات، مباحث بین سناتورهایی که هنوز تصمیم نگرفته‌اند بر این موضوع متمرکز است که نبرد بر سر وتو می‌تواند پیامدهای بلندمدت جدی داشته و دستیابی به توافق‌های بین‌المللی را برای رؤسای جمهور بعدی سخت سازد و بدین ترتیب اعتبار بین‌المللی آمریکا زیر سؤال رود.

ایده اصلی این است که فشارها ادامه یابد تا به 41 رأی در حمایت از برجام دست یافته شده و چون اکنون ظاهرا دیگر وتوی رئیس‌جمهور حفظ خواهد شد، دموکرات‌های احساس نکنند که به رأی کافی دست یافته‌اند. استدلال حامیان این ایده اینگونه است که دموکرات‌های تصمیم نگرفته نباید چنین فکر کنند که دیگر می‌توان وتو را حفظ کرد و بنابراین دیگر نیازی به رأی ‌آنها نبوده و می‌توانند آزادانه با توافق مخالفت کنند.

مخالفین توافق هسته‌ای ایران به صورت خصوص می‌گویند نبرد بر سر خنثی کردن وتو پایان یافته. در تخمین‌های داخلی جمهوری‌خواهان گفته می‌شود که تنها 12 دموکرات باقی مانده‌اند که تصمیم نگرفته‌اند. یعنی جمهوری‌خواهان معتقدند اکنون 34 سناتور دموکرات از برجام حمایت می‌کنند و این رقم برای پابرجا نگه داشتن وتو کافی است.

با این حال برخی حامیان توافق این اظهارات را حرکاتی فریب‌آمیز می‌دانند - با این هدف که دموکرات‌های تصمیم نگرفته را قانع سازند که رأی کافی برای برجام جمع شده و آنها اکنون آزاد هستند تا به آن رأی منفی دهند.

در کنار افزایش امیدواری به تصویب برجام در کنگره نقش و میزان نفوذ لابی های صهیونیستی به ویژه «ایپک» جدی است. به باور تحلیلگران، مخالفت جدی شومر فرد شماره سه سنا و همچنین انگل -که هر 2 یهودی هستند- ناشی از روابط نزدیک آن ها با این لابی ضدایرانی است

در مجموع، می توان گفت نحوه ی آرایش سیاسی نمایندگان کنگره و همچنین حق وتوی اوباما از جمله موانع بزرگ بر سر راه رد برجام خواهد بود.

در این زمینه واقعیت های دیگری نیز وجود دارد که نشان از دشواری کار برای مخالفان برجام دارد. سخنان روز جمعه ی اوباما خطاب به جامعه ی یهودیان آمریکا ناظر بر بخشی از این دشواری ها است. رییس جمهوری آمریکا در دفاع از توافق هسته یی تصریح کرد که مخالفان توافق با رد آن آمریکا و اسراییل را منزوی خواهند ساخت و ابتکار عمل را در اختیار ایران قرار خواهند داد.

بر اساس آخرین لیست‌ها، 30 دموکرات سنا اعلام کرده‌اند که از توافق حمایت خواهند کرد، و سه نفر نیز ظاهرا مایل به حمایت از آن هستند. یعنی 33 سناتور از برجام حمایت می‌کنند و نیاز به تنها یک نفر دیگر است تا وتوی احتمالی حفظ شود. اگر چنین فرض بگیریم که 13 نفر واقعا هنوز تصمیم نگرفته‌اند، این امر بدین معناست که حامیان برجام به هشت سناتور دیگر نیاز دارند تا به 41 رأی رسیده و از کشیده شدن کار به وتو جلوگیری کنند. این مسأله سخت اما شدنی است.